GUILLERMO PARDO / Escoitar a Cesáreo Sánchez Iglesias é como asistir a unha clase de filosofía. De filosofía poética, para ser precisos. O seu discurso é unha reflexión constante da que a súa vez se poden extraer múltiples reflexións. De ter nacido noutro tempo seguramente sería, como agora, poeta, mais quizá poeta aristotélico. Ou socrático. Tanto ten.

O que importa é o seu coñecemento da palabra. E Cesáreo Sánchez Iglesias, presidente da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, é un debullador de palabras. Dez anos, mes arriba mes abaixo, empregou en dar ao prelo Tempo transfigurado, o poemario co que, da man da editorial Kalandraka, asoma á actualidade literaria e que se presenta ás 19.30 de hoxe, 15 de xuño, na libraría Moito Conto, onde nos atende o propio autor.

Que é, pois, “Tempo transfigurado”?

Un poemario que ten como elemento aglutinador a música, que é tempo acrisolado, transfigurado e convertido en materia poética. Dentro dese tempo transfigurado acontece a vida dos compositores, a súa música. É tamén unha aproximación ao que é o amor en clave do que é memoria do amor. Hai poemas á persoa que nos amou de maneira incondicional; a nai, que representa unha forma do máis alto amor.

Aparece a aceptación da orfandade dos seres polos que fomos amados. En concreto, hai algúns poemas vencellados á norte da miña nai, hai xa trece anos, que me fan tomar consciencia da asunción da orfandade, extensible á ausencia doutras mulleres que formaron parte da miña vida. Mulleres ás que amei e que quizais me amaron. Tamén aparece outra variable, que é que cando todo falla, xurden os territorios da infancia, que teñen moito que ver co amor materno.

A fealdade con que se representan as sereas agocha o medo á sexualidade feminina

Cesáreo Sánchez IglesiasComo subtítulo, “O canto das sereas”.

As sereas son figuras que na historia xurden como construcións masculinas. A fealdade con que se representan agocha o medo do home á sexualidade feminina, segundo suxire a escritora Helia Correia. Non é o meu caso, todo o contrario. Déixome atraer polo canto para que me leve ás profundidades do insondable .

Unha maneira intensa de vivir…

Claro, senón non é posible o poema. O poema, como decía Novoneyra, ten que ser verdade, e a verdade ten que ser fundamentalmente humana. A poesía é a verdade do humano.

Hai detrás de “Tempo transfigurado” unha metáfora do tempo actual?

Hai. Ante o tempo veloz está tamén o tempo do poeta, que non é un tempo histórico. O tempo do poeta trascende a historia no sentido do día a día, aínda que se poida falar da historia. O tempo do poeta busca aquilo que permanece. Diante do banal busca o que permanece, diante do urxente busca o que permanece. Comentaba hai uns días que estamos no tempo da desinformación por sobreinformación do banal e efímero. A poesía é todo o contrario: é unha maneira de cuestionar o tempo actual.

Aquí está a música que me formou ó longo dos anos. No poemario, cando falas, falas tamén do presente, aínda que fales do pasado. Eu falo do que permanece do pasado. Poéticamente hai que buscar no presente aquilo que permanece, aínda que a poesía está tamén nos bordes efímeros da vida, que son os máis eternos; pero no fondo sempre escribes do presente.

E ninguén escrebe fóra da propia vida

O poeta ten que buscar palabras que teñan un contido que sexa verdade, unha verdade ética na súa estética

Volvendo a Novoneyra e a verdade vencellada á poesía. De entre os creadores e escultores da palabra, o poeta é quizá o que máis a pensa, máis a busca, máis a estudia, máis quere chegar á súa esencia. Non se pode interpretar iso como unha maneira de falseala? Ao cabo, coa palabra o poeta busca un efecto, non sí?

Iso forma parte do instrumento poético de expresión, que pode ir mudando cos tempos. Con ese instrumento pódese facer calquera nova forma ou xeito de creación, mais o que é o mundo poético permanece. Ten que ser sempre verdade.

A palabra como recurso co que expresar a verdade interior…

Claro. Acontece que a palabra ten que ser verdade. É responsabilidade do poeta que as palabras sexan como acabadas de nacer. As palabras que van creando o novo tempo e a tecnoloxía deben ser capaces de sustentar o poético. A cada tempo histórico lle corresponde ter unha determinada linguaxe poética. O poema de Safo, que ten 2.500 anos, está aí, mais hai poéticas que teñen 60 anos e xa son vellas.

A palabra ten que ser necesariamente actual, aínda que pode ser milenaria, pois o actual non necesariamente ten que ser froito de hoxe. Logo, non hai beleza sen ética. Conflúen. As palabras non son inocentes, e o poeta ten que buscar aquelas que tamén teñan un contido que sexa verdade, que haxa unha verdade ética na súa estética. O que pode haber de artificioso ou de elemento construído é unha elección persoal de cada poeta para dicer a súa verdade poética.

Dez anos da vida de Cesáreo Sánchez Iglesias

“Tempo transfigurado” contén 70 poemas, a maioría longos para os tempos actuais.

Non son longos porque sexan poemas narrativos. Dentro do poema, procuro que cada verso e cada grupo de versos sexan autónomos, que teñan vida propia. Isto tamén ten que ver con que fago os poemario ó longo de moitos anos. Este é un libro longamente elaborado, durante dez anos aproximadamente. Nunca fago poemarios que baixen dese tempo. Volvo moito ó poema antes de dalo por pechado, de maneira que cada un ten moitas capas, moitas lecturas.

Escribir poesía partindo da música non é unha forma redundante de facer poesía?

Sí, pode ser, por iso é difícil. A música é o inaprensibel. Ao elexir determinados músicos elixes unha poética deles, de compositores que teñen mundos suxerentes. A través deles vas aproximándote a determinados mundos persoais. Antes tiña un compositor de cabeceira para cada libro, unha música que escoltaba de maneira obsesiva. Neste libro o que fixen foi ver o que tiña eu de común con cada un deses autores.

Que foron antes, os poemas ou a música?

Todo foi nacendo un pouco ao mesmo tempo.

Cesáreo Sánchez Iglesias

Cesáreo Sánchez Iglesias, nun momento da entrevista, en Moito Conto

Adoitas escribir o poema segundo a música que escoitas?

Sí, esa sería a xénese. Cada música produce un estado de ánimo, estético, de sentir. Se falo de Chopin e me apoio nos seus amores en Maiorca con George Sand, aproveito para falar dos meus amores. A música dáme pé a falar do meu sentir poético. Se o poema é capaz de comunicarse con algún lector, o será en función de que el vexa nel o seu propio mundo, non o meu mundo. Se el é quen de sentir cousas e sentir a emoción que se expresa no poema, xa se consegue o fin.

Supoñamos que alguén le estes poemas ao tempo que reproduce as composicións nas que están inspirados. Que podería ocurrir? Sería unha boa forma de entender os poemas e a música?

Non sei se entender, pero sí de sentir o poema. Podería haber unha comunicación entre sentir o poema e sentir a música. É unha forma de se coñecer a si propio.

A educación dos nenos debe dirixirse ao ser humano, non aos xéneros

Cesáreo Sánchez Iglesias

Poemas incluido en “Tempo transfigurado”

Refíreste nos poemas ás mulleres que formaron parte da túa vida. Se se lles ensinase aos nenos o valor da poesía e da palabra, serían adultos máis sensibles e menos violentos?

Creo que sí. Alégrame este comentario. Creo que no caso dos nenos -supoño que non é sinxelo- a clave é que a educación se dirixa ao ser humano que habita neles, non ó home nin á muller futuros, non aos xéneros.

A poesía está no centro de gravidade do humano. Se eu, chegada determinada altura da miña vida, vexo as orfandades do feminino que teño dentro de min, significa que vou chegando a un territorio no que se van desaprendendo determinadas formas de comunicación co feminino para reaprendelas, máis que como home como ser humano. Creo que esa é a clave da comunicación entre dous seres humanos, sobre de todo se se aman, para que nunca haxa entre eles unha relación de poder. Se hai unha transversalidade na comunicación dos afectos, das paixóns, sería unha relación entre seres, non entre xéneros, cos matices da complexidade que conleva toda relación humana, claro

Como poeta da vella escola, cando ves nas redes sociais esa maneira de escribir que apenas se entende, que pensas? Non parece sinxelo imaxinar que de aí poidan saír poetas…

De certo que os novos poetas introducirán esas formas na súa poesía. A única crítica construtiva que podo facer das novas maneiras de comunicación  é que hai moita información e pouco coñecemento, e ás veces unha falta de pudor en facer o persoal público. Non todo vale, non? Hai determinados temas froito da intimidade que habería que reservar. E iso que o di alguén que, como poeta, está exposto a que vexan a súa nudez, o seu interior. Dáme certo medo que haxa ese abandono do íntimo, de aquilo que é persoal e que só ten que ser comunicado a persoas moi concretas.

O peso do feminino, mesmo do feminista, é moi grande a determina os novos camiños da poesía

As últimas xeneracións de poetas terán relevo?

Penso que sí, de feito xa se produciu. Aí están os poetas dos 90, os do cambio de século, e moitos outros novos que aínda non coñezo.

Os novísimos…

Os novos novísimos. É certo que o relevo que houbo foi para ben no sentido de que o peso do feminino, mesmo o peso do feminista, é moi grande e determina os novos camiños da poesía. Iso compleméntase con que elas están no tempo no que acertan, aínda que se equivoquen, porque están a buscar, a construír a nova linguaxe. O feito de seguir o propio camiño, e abrir novos camiños, sempre é un avance.

Volvendo ás redes sociais. Parece que se fala moito e se escoita pouco. Mesmo cando se comete un acto reprobable, terrorista por exemplo, somos moi dados a pór etiquetas, como se un individuo reprentase a toda unha comunidade. Quizá achegarnos á poesía serviría para tomar aire e pararse a pensar. Mesmo a poesía podería ser a base dun movemento slow, non sí?

Sí, ser máis reflexivos e ter a raíz fonda no coñecemento doutras culturas para non demonizalas para que non nos leve a corrente e simplificar e empobrecer o que é complexo. No fondo significa reproducir de xeito acrítico construcións culturais do pensamento único que nega ao diferente. Creo que esa é unha obriga do poeta: buscar o que permanece. E en función diso tamén será unha poesía pola que non pase o tempo.

A cultura non é erudición do coñecemento, senón a capacidade de saber elixir

“Tempo transfigurado” invita a iso. A conxunción de palabra e música convida a tomar as cousas con calma?

Claro, sería bo que tivese esa función de que a quen le o libro o axude a sacar do seu interior sentimentos que non leve o vento. E ser críticos con aquilo que nos negue humanos. Sempre lles digo aos rapaces: buscade o poético que hai dentro de vós. O carpinteiro que está a facer unha cadeira ten unha poética porque quere facela con cariño, con amor, con beleza… En todo oficio hai unha poética. O poema invita a que busques no interior, dá instrumentos para diferenciar entre o fundamental e o banal. Hai que ter criterio para elexir. A cultura non é a erudición do coñecemento, senón a capacidade de saber elixir.

Non parece sinxelo…

Para iso hai que aproximarse a coñecer determinadas estéticas, saber ler artigos de fondo, entrevistas… Iso tamén axuda á hora de elixir. Como dicía, hai moita información e pouco coñecemento. Diante diso ten que haber alguén que non se deixe levar pola riada. Ten que ser o poeta, o músico, o pintor… Aquel que teña unha poética da vida que se sustente sobre as cousas fundadoras do ser humano.

Nunha realidade tan a intemperie como a actual precisamos referentes sólidos

Para iso fan falla referentes…

Sí, ter na cabeceira media ducia de libros aos que sempre se retorna. Ou, dentro dun libro, dous ou tres poemas que conteñen pensamento, unha filosofía de vida. Pola mesma razón de que todos temos determinados músicos de cabeceira, creo que é importante que haxa determinados poemas, poetas e libros de referencia que nos axuden a non perdernos. Nunha realidade tan a intemperie como a actual necesitamos referentes, guías, persoas cuxa razón na vida non sexa vender millóns de libros ou converterse en iconas mercantís.

A poesía axudaría aos gobernantes a tomar decisións máis acertadas?

Sí, sí. Decía Manuel María que as persoas con responsabilidades políticas tiñan que ler máis poesía. Por unha razón: tomarían decisións nas que o humano estaría no seu centro de gravidade. A poesía sitúase fronte ao poder de quen ten nas súas mans o destino e a vida dos demáis e non os respecta.

Se poideses facer unha dedicatoria colectiva aos futuros lectores de “Tempo transfigurado”, que lles dirías?

Que o poemario conseguiría a súa razón de ser se atopasen nel algún verso que lles axude a ser felices.